เมื่อประชาชนคนอังกฤษซื้อล็อตเตอรี่ 1 ใบ เงินจำนวนนั้นจะถูกแบ่งออกเป็น 4 ส่วนหลัก ๆ เสมอดังนี้

1. เงินรางวัล : คืนให้ผู้เล่น (50 % ของยอดขาย)
2. ต้นทุนการดำเนินงาน : ค่าพิมพ์ ระบบไอที แพลตฟอร์ม และค่าคอมมิชชั่นของคนขายสลาก (5 % ของยอดขาย)
3. ภาษี : ส่งเข้าคลังหลวงเป็นรายได้ของรัฐ (12 % ของยอดขาย)
4. ค่าบริหารจัดการของฝ่ายผู้ประกอบการ รวมถึงส่วนแบ่งกำไร (5 % ของยอดขาย)
5. เงินเพื่อสาธารณประโยชน์ : รายได้ส่วนนี้จะถูกส่งเข้ากองทุนเฉพาะเพื่อกระจายสู่สังคม (28 % ของยอดขาย)

ในทางการคลังสาธารณะ เรียกการจัดสรรเงินลักษณะนี้ว่า "State-run Lottery for Public Good" คือ การที่รัฐบาลผู้เป็นเจ้าของกิจการสลาก  มีวัตถุประสงค์ให้นำรายได้ส่วนหนึ่งไปใช้สนับสนุนโครงการที่เป็นประโยชน์ต่อสังคมและสาธารณชนโดยตรง แทนที่จะนำเงินเข้าเป็นรายได้แผ่นดินทั่วไปเพื่อใช้ในงบประมาณประจำปีของรัฐบาล

เงินจากกองทุนประเภทนี้มักจะถูกจำกัดให้ใช้เฉพาะในด้านที่งบประมาณแผ่นดินหลักอาจจะเข้าไปดูแลได้ไม่ทั่วถึง เช่น

• ศิลปะและวัฒนธรรม : สนับสนุนโรงละคร พิพิธภัณฑ์ ศิลปินท้องถิ่น หรือการบูรณะโบราณสถาน
• กีฬา : พัฒนานักกีฬาตั้งแต่ระดับรากหญ้าไปจนถึงระดับโลก เช่น การเป็นเจ้าภาพโอลิมปิกของอังกฤษในปี 2012 ซึ่งพึ่งพาเงินจากกองทุนนี้อย่างมหาศาล
• สิ่งแวดล้อมและชุมชน : สร้างสวนสาธารณะ สนับสนุนมูลนิธิในท้องถิ่น หรือโครงการอนุรักษ์ธรรมชาติ
• มรดกแห่งชาติ : การปกป้องและรักษาประวัติศาสตร์ของชาติ

            หน่วยงานที่บริหารกองทุนนี้มีชื่อว่า The National Lottery Community Fund  หรือถูกเรียกอีกชื่อหนึ่งว่า Big Lottery Fund  มีสถานะเป็นองค์กรสาธารณะที่จัดตั้งขึ้นตามกฎหมาย แต่บริหารงานเป็นอิสระจากรัฐบาล (Non-departmental public body - NDPB)

            Big Lottery Fund เน้นให้ทุนกับองค์กรที่ไม่แสวงหาผลกำไร (Non-profit Organization) ที่มีการจดทะเบียนถูกต้องตามกฎหมาย ได้แก่ กลุ่มชุมชนหรือกลุ่มอาสาสมัคร ที่รวมตัวกันอย่างเป็นทางการ มูลนิธิหรือองค์กรการกุศล วิสาหกิจเพื่อสังคม หรือบริษัทชุมชน สถานศึกษาและองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น (โดยโครงการที่ขอทุนต้องเป็นโครงการเพื่อสาธารณประโยชน์ของชุมชนในวงกว้าง) ส่วนองค์กรที่ไม่สามารถขอรับทุน ได้แก่ บริษัทเอกชนที่แสวงหากำไรและปันผลให้ผู้ถือหุ้น รวมถึงหน่วยงานราชการ

            โครงการที่จะยื่นขอรับเงินสนับสนุน มีตั้งแต่โครงการขนาดเล็กทุนไม่เกิน £10,000–£20,000 ไปจนถึงโครงการขนาดใหญ่หลักแสนหรือหลักล้านปอนด์ จะต้องตอบโจทย์ภารกิจหลักของกองทุน คือ

• สร้างความเชื่อมโยงในชุมชน : เป็นกิจกรรมที่ดึงคนในพื้นที่มารวมกัน ลดความโดดเดี่ยวทางสังคม และสร้างความเท่าเทียม
• เน้นกลุ่มผู้เปราะบางเป็นหลัก : โครงการต้องส่งผลดีต่อกลุ่มคนที่เผชิญภาวะยากจน ความเสียเปรียบ หรือการถูกเลือกปฏิบัติ
• ช่วยเด็กและเยาวชนเติบโตอย่างมีคุณภาพ : สนับสนุนให้เด็ก ๆ มีพื้นที่ปลอดภัย ได้เรียนรู้ทักษะ และสร้างอนาคตที่ดี
• สุขภาวะและสิ่งแวดล้อม : โครงการที่ส่งเสริมสุขภาพที่ดีของคนในชุมชน หรือโครงการที่ช่วยฟื้นฟูธรรมชาติและลดผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม
• ชุมชนต้องมีส่วนร่วม : โครงการที่คนในชุมชนร่วมคิด ร่วมออกแบบ และร่วมขับเคลื่อนเอง ไม่ใช่โครงการที่คิดโดยคนนอกแล้วนำไปยัดเยียดให้ชุมชน

สิ่งที่ไม่ให้ทุนเด็ดขาด คือ การนำเงินไปแจกเป็นเงินช่วยเหลือบุคคลโดยตรง  โครงการที่เผยแพร่ศาสนาหรือจำกัดสิทธิ์เฉพาะผู้มีความเชื่อทางศาสนา และกิจกรรมทางการเมืองที่นำไปสู่การสร้างคะแนนเสียง

แม้ Big Lottery Fund จะเป็นหน่วยงานอิสระ แต่ก็มีการกำกับดูแลเพื่อให้เกิดความโปร่งใสและตรวจสอบได้ กองทุนต้องรายงานผลการดำเนินงานและบัญชีการเงินต่อรัฐสภาสหราชอาณาจักรเป็นประจำทุกปี

ขณะที่รายได้ทั้งหมดที่นำมาจัดสรรผ่านระบบที่กำกับดูแลโดย คณะกรรมการการพนันแห่งสหราชอาณาจักร (Gambling Commission) ซึ่งเป็นผู้ควบคุมดูแลกิจการสลากอีกต่อหนึ่ง เพื่อให้มั่นใจว่าเงินทุกปอนด์ที่ระบุว่าเป็น "Good Causes" จะถูกส่งตรงมายังกองทุนอย่างครบถ้วน

.......................................

ทราบหรือไม่ว่า ครั้งหนึ่งประเทศไทยเคยมีความคิดจะทำอย่างนี้ มีความพยายามเสนอโดยคณะกรรมาธิการวิสามัญของวุฒิสภา เมื่อปี พ.ศ.2556 และต่อมาในสมัยคสช. ก็เคยรับแนวคิดนี้ไปออกคำสั่งคสช.ที่ 11/2558 ให้นำเงิน 5% ของรายได้จากการจำหน่ายสลากกินแบ่งรัฐบาลมาตั้งเป็น “กองทุนสลากเพื่อการพัฒนาสังคม” น่าเสียดายเมื่อมีการแก้ไข พ.ร.บ.สลากกินแบ่งรัฐบาล ปี 2562  กองทุนนี้กลับถูกตัดทิ้งไป

มาถึงวันนี้ ขณะที่พรรคแกนนำรัฐบาลกำลังเสนอกฎหมายเพื่อดึงเงินภาษีบาปคืนกลับจากกองทุน สสส. ไทยพีบีเอส กองทุนพัฒนากีฬา และกองทุนผู้สูงอายุ  โดยไม่เคยเบิ่งตามองโลกกว้างว่าหลักการนี้มีคุณประโยชน์มากแค่ไหน จึงได้แต่เสียดาย และเสียดาย .... เหตุใดเราจึงมีผู้นำที่ไร้วิสัยทัศน์เช่นนี้

...............................

#มูลนิธิรณรงค์หยุดพนัน